Artikel FD : Aanzwengelen economie met grote projecten riskant

Onderstaand artikel werd geplaatst in het Financieel Dagblad d.d. 16 januari 2009 in de rubriek Optiek. Naar aanleiding van dit artikel werd Eric Kemperman geïnterviewd tijdens een live radio uitzending van BNR op door Paul van Liempt. Klik hier voor het radio fragment. Het sturen en vooral beheersen van grote en complexe projecten is een vak apart... ...dus waakzaamheid is bij de overheid geboden, want haar competentie is toch vooral besturen

Aanzwengelen economie met grote projecten riskant

Nieuwe kostenoverschrijdingen zullen zwaar leunen op de gemeenschapskas

Eric Kemperman

In tijden van recessie of zelfs depressie klinkt steeds vaker en luider de roep om stimulering van de economie door overheidsingrijpen. Maar grote projecten, ambitieuze bestuurders en gebrek aan competentie dreigen spilzucht en projectfalen in de hand te werken.

Op dit moment kiezen veel projectontwikkelaars ervoor af te zien van het starten van nieuwe projecten omdat de afweging tussen risico’s en winstpotentie hen voorzichtiger maakt. En dat maakt bestuurders weer nerveus, de economische motor hapert en de bestuurlijke ambities dreigen niet gehaald te worden. Jammer, maar het is niet anders. Tenzij deze ’invisible hand van de vrije markt’ tijdelijk even aan de kant wordt geschoven en de overheden weer zelf als opdrachtgever van grote projecten proberen het tij te keren. Dat is een prijzenswaardig streven, maar niet zonder risico’s. Wanneer projectondernemers tijdelijk afzien van nieuwe projecten, toch hun kernactiviteit, lijkt enige waakzaamheid bij de overheid geen overbodige luxe. Immers de kerntaak en -competentie van de overheid is toch vooral besturen. Het sturen en vooral beheersen van grote en complexe projecten is een vak apart.

Eerder deed de Tijdelijke Commissie Infrastructuur (TCI), beter bekend als de commissie-Duijvestein, onderzoek naar grote infrastructurele werken, vooral de hsl-zuid en Betuwelijn. In dit onderzoek waarschuwde de Deense hoogleraar Bent Flyvbjerg voor de nut en noodzaakdiscussie en uiteindelijke besluitvorming bij grote publieke werken. Zijn conclusies waren en zijn ontluisterend: politieke besluitvorming bij het initiëren van grote projecten is - vrij vertaald - één grote doelredenering en manipulatie van de ’businesscase’. Positieve uitzonderingen daargelaten. Een aanbeveling aan bestuurders die nu overwegen hun steentje bij te dragen aan het oplossen van de kredietcrisis door ’het nieuwe gemeentehuis’ of ’de nieuwe snelweg’ te gaan bouwen, is zeker het lezen van het onderzoek van Flyvbjerg. Of ten minste de relevante onderdelen van het eindrapport van de TCI-commissie.

Financiële middelen hebben of verkrijgen dreigt nu de overhand te krijgen. Overheden, maar ook woningcorporaties kunnen en moeten soms besluiten tot verliesgevende projecten. Juist omdat het maatschappelijk nut ervan zwaarder weegt dan de kale businesscase. Maar juist dan wordt een extra beroep gedaan op het kunnen sturen en beheersen van grote projecten.

Het vraagt om kennis van - en ervaring met - dergelijke complexe risicovolle operaties om te voorkomen dat bestuurders opportunistisch eraan beginnen. Met het risico dat hun opvolgers, maar zeker de burgers, opgescheept worden met nieuwe overschrijdingen die zwaar leunen op de gemeenschapskas. Het vraagt later dan nog meer moed om ontspoorde projecten te stoppen.

Bovendien valt dit politiek toch minder prettig dan nieuwe grote projecten als redmiddel voor de economie in willen zetten. Het argument dat overheden en woningcorporaties zogenaamd onrendabel mogen en moeten investeren is geen excuus voor ondoordachte projectinitiatieven en een gebrek aan projectbeheersing. Beter is om de kwaliteit van de projectsturing en -beheersing op adequaat niveau te brengen, in de wetenschap dat een project pas start bij het - politieke - besluit.

Het verhogen van de projectcompetentie bij opdrachtgevende organisaties kan er toe leiden dat met de beschikbare - financiële - middelen meer en misschien succesvoller projectresultaten kunnen worden afgeleverd. In private ondernemingen heet dit het optimaliseren van het werkkapitaal, waardoor er minder externe financiering hoeft te worden aangetrokken.

Een laatste terechte waarschuwing vinden we in het artikel van de wetenschappers Erwin van der Krabben en Jacques van Dinteren in het FD van 3 januari - Geldgebrek bedreigt bouw. Verliesgevende projecten ten gevolge van tekorten op de grondexploitatie geven ruimte aan oneigenlijke politieke argumenten en werken kwaliteitsverlies in de hand werken; Nederland wordt er dan niet mooier op, wel duurder. En we creëren onze eigen (project)teleurstellingen zodat we nog jaren vooruit kunnen met mopperen op te dure en te laat opgeleverde projecten. Aanvullend op de oplossingen die Van der Krabben en Van Dinteren aanhalen kunnen we stellen dat het verhogen van projectcompetentie misschien enige zorgvuldigheid koppelt aan overhaaste dadendrang.

Eric Kemperman is directeur van Project Control Online bv, commissaris bij 4 woningcorporaties en bekleedde diverse managementposities bij grote projectorganisaties.


Over de auteur

Drs Eric Kemperman MBA is directeur van Project Control Online BV (PCO-groep).
Tot PCO behoren:

PCO Kennis BV : trainen en opleiden op het gebied van projectmanagement en –control
PCO Advies BV : advies, audit en evaluatie, outsourcing projectbeheersing etc.
Project Mensen BV : werving & selectie en detachering van projectprofessionals en managers

Eric was gedurende 17 jaar als interim manager en projectdirecteur betrokken bij (top) projectdirecties w.o. een 3 tal megaprojecten. Daarnaast schreef hij vele artikelen over projectbeheersing, verzorgt hij vele opleidingen als hoofddocent en gastdocent aan gerenommeerde opleidingsinstituten en is hij lid van de raad van Commissarissen van enkele woningcorporaties. Regelmatig spreekt hij over dit vakgebied op congressen.

Meer informatie treft u op www.projectcontrolonline.nl.

 

→  Ga terug